Nằm trên đường Hoàng Diệu, thành phố Phan Rang - Tháp Chàm, tỉnh Ninh Thuận, phòng tranh cát Minh Tuấn của nghệ nhân Đặng Minh Nghĩa trông rất giản dị nhưng lại là nơi có những con người tạo ra những bức tranh cát tinh xảo. Từ hạt cát vô tri vô giác, thông qua bàn tay tài hoa, tỉ mẫn, những nghệ nhân nơi đây đã thổi hồn vào nó để tạo nên những tác phẩm nghệ thuật chứa đầy cảm xúc. Qua những bức tranh cát ấy, du khách cảm nhận được vẻ đẹp thanh bình, đáng yêu của đất nước và con người Việt Nam.

Nghệ nhân Đặng Minh Nghĩa Đến với nghệ thuật tranh cát khá bất ngờ. Trước đây, ông vốn là chủ thầu xây dựng, trong một lần xem truyền hình thấy có chương trình giới thiệu về cách làm tranh cát của nghệ nhân Ý Lan, thấy quá hấp dẫn nên ông đã nảy ra ý định học làm tranh cát. Nghệ nhân Đặng Minh Nghĩa tâm sự: “Để làm được tranh cát, tôi đã cất công vào Tp. Hồ Chí Minh tìm gặp nghệ nhân Ý Lan xin học nghề. Đầu tiên tôi mày mò vẽ những thứ đơn giản như con trâu, con bò, dần dần tôi vẽ phong cảnh. Khi tay nghề cao hơn, tôi vẽ chân dung. Những sản phẩm đầu tay tôi dành tặng bạn bè. Từ đó, nhiều người biết tôi vẽ tranh cát”.
 

Năm 2008, ông Nghĩa quyết định bỏ hẳn nghề xây dựng và mở phòng tranh cát, đồng thời nhận dạy nghề vẽ tranh cát miễn phí cho người khó khăn. Từ đó đến nay, rất nhiều học viên của ông đã thành nghề và có cuộc sống tốt hơn nhờ nghề làm tranh cát.

Tranh cát đẹp hay không phụ thuộc rất nhiều vào khả năng sáng tạo của người nghệ sĩ và nguyên liệu cát. Nguyên liệu cát ở Ninh Thuận rất phong phú. Đặc biệt, cát ở đồi Nam Cương có nhiều loại với nhiều màu khác nhau nên rất phù hợp để làm tranh cát. Bằng cảm xúc sáng tạo, sự tinh tế trong cách phối màu và đặc biệt là tính tỉ mỉ, người nghệ nhân kiên nhẫn kết từng hạt cát li ti thành tác phẩm nghệ thuật đẹp lung linh, kỳ ảo.

Nhìn những bức tranh cát đầy màu sắc, đầy sức sống với những hình ảnh phong phú về cuộc sống như phong cảnh đồng quê, cảnh hoàng hôn, những bức chân dung… người xem như bắt gặp một thế giới hoàn toàn khác của cát. Ở đó, những hạt cát không còn vô tri vô giác mà đã trở nên có hồn bởi nó truyền tải được hơi thở, nhịp đập của người nghệ sĩ và của cuộc sống.

Trong các thể loại tranh cát, vẽ chân dung là khó nhất, bởi muốn thể hiện được cái thần của nhân vật, người nghệ sĩ phải thể hiện được những đường nét cực kỳ tỉ mỉ và tinh tế. Điều này nếu thể hiện bằng nghệ thuật hội họa thuần túy thì khá đơn giản, nhưng với tranh cát thì không hề dễ chút nào, bởi cách tạo hình của nghệ thuật làm tranh cát không phải bằng cọ, bằng bút, bằng màu mà phải dùng những chiếc thìa bé xíu kì công rải từng lớp cát màu chồng lên nhau, có những lớp cực kỳ mỏng để tạo thành đường nét, nhất là những đường nét thể hiện nếp nhăn, mái tóc, ánh mắt của nhân vật. Vì vậy, tranh cát có những nét riêng, độc đáo mà không thể nhầm lẫn vào đâu được.
 

Nghệ nhân Đặng Minh Nghĩa chia sẻ: “Vẽ tranh cát đòi hỏi nhiều công đoạn, kỹ thuật, rất cần sự kiên nhẫn, chịu khó, chỉ cần làm sai một công đoạn là phải làm lại từ đầu”.

Có lẽ vì vẻ đẹp độc đáo của tranh cát, nên nhiều du khách nước ngoài rất thích loại hình nghệ thuật này, một loại hình nghệ thuật mang đậm bản sắc văn hóa, mỹ thuật của người Việt./.